Сингапур улсад амьдарч буй Монголчууддаа зориулав

Хvйтэн, сэрvvн орны иргэд архи их уудаг гэнэ. Дэлхийн хамгийн хvйтэн нийслэлтэй гэгддэг монголчууд магадгvй энэ vгээр гул барьж, бараг л шинэ оймстой болсны баяр тэмдэглэж, хундага тулгах шалтаг гаргасаар сvvлдээ архийг уух биш тvvнд уулгаж эхэлсэн. Багануур дvvрэгт болсон нeхцeл байдал дeжирч орхисон нийгэмд цочроо eгснeeр хууль эрх зvйн орчноо чангаруулах “аян” eрнeсeн билээ. vvний дагуу боловсруулж, eргeн барьсан Согтууруулах ундаа vйлдвэрлэх, импортлох, худалдах, тvvгээр vйлчлэх тухай буюу Архидан согтуурахтай тэмцэх тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын тeслийг УИХ-аар хэлэлцэж байна.

Спирт, архи vйлдвэрлэх, худалдах, импортлох тусгай зeвшeeрлийг дуудлага худалдаагаар олгох болж спирттэй холбоотой vйл ажиллагааг Засгийн газар бvрэн хяналтдаа авсан нь уг тeслийн гол онцлог. Мeн согтууруулах ундааны vйлдвэрлэл, vйлчилгээг цэгцэлж, тоог нь цeeлсeн. vvгээр бол спиртийн vйлдвэр улсын хэмжээнд 10, архиных нийслэлд 10, аймаг бvрт нэг, харин vvнийг худалдах цэг нь 2000 хvн тутамд нэг байхаар болж буй юм.

Уг заалтын дагуу нийслэлд байгаа архи худалддаг 2000 гаруй дэлгvvрийн тоо 507 болж цeeрeх учиртай. Энэ нь найман нэрийн барааны дэлгvvр ажиллуулж, архиар гол орлогоо залгуулдаг хvмvvсийн эсэргvvцэлтэй тулгарсан. Мeн спирт, архи vйлдвэрлэх тусгай зeвшeeрeл олгох дуудлага худалдаа томоохон монополиудын дунд eрнeх, гадныхны ноёрхол давамгайлах вий гэсэн хардлага ч vvсээд байна.

Тусгай зeвшeeрлийн тэмдэгтийн хураамж:
* Спирт vйлдвэрлэх тусгай зeвшeeрлийн тэмдэгтийн хураамж 200 сая тeгрeг байна. Зeвшeeрлийг таван жилийн хугацаатай олгож, мeн эл хугацаагаар сунгаж болно. /Архи vйлдвэрлэх зeшeeрлийн хугацаа ижил. Одоогийн хуулиар тэмдэгтийн хураамж нь 12500 тeгрeг байгаа/
* 18 хувиас дээш этилийн спирт агуулсан бол eндeр агууламжтай согтууруулах ундаанд тооцох бeгeeд тусгай зeвшeeрлийн тэмдэгтийн хураамж нь 50 сая тeгрeг байна.
v 18 хувиас доош этилийн спирт агуулсан бол сул агууламжтай согтуурах ундаа болох бeгeeд тусгай зeвшeeрлийн тэмдэгтийн хураамж нь 20 сая тeгрeг байна.

Дуудлага худалдаанд оролцогчдод тавих шаардлага
Уг арга хэмжээнд оролцохыг хvссэн байгууллага, аж ахуйн нэгж нь Засгийн газраас баталсан техникийн зохицуулалтын шаардлага хангасан vйлдвэртэй, эсвэл тeсeл боловсруулсан байх учиртай. Мeн ямар тeрлийн согтууруулах ундаа vйлдвэрлэх, худалдах зeвшeeрeл авах гэж байгаагаас хамаараад тэмдэгтийн хураамжийн таван хувьтай тэнцэх хэмжээний дэнчин тeлсeн байх ёстой аж.

eндeр агууламжтай согтууруулах ундаа худалдахыг хvссэн байгууллагууд худалдааны болон стандартчиллын асуудал эрхэлсэн тeрийн захиргааны байгууллагаас тогтоосон шаардлагыг хангасан тухай мэргэжлийн хяналтын байгууллагаас дvгнэлт гаргуулсан нeхцeлд дуудлага худалдаанд оролцох боломжтой. Энэ тeрлийн тусгай зeвшeeрлийг аймаг, нийслэлийн Засаг дарга олгох аж. Мeн тусгай зeвшeeрлийн тэмдэгтийн хураамж нь таван сая тeгрeг байх бeгeeд гурван жилийн хугацаатай олгож, эл хугацаагаар сунгаж болохоор тусгажээ. eндeр агууламжтай согтууруулах ундааг 22.00 цагаас 10.00 цагийн хооронд худалдахыг хориглосон байна.

Гадны компаниудын ноёрхол тогтох вий гэсэн айдсын тухайд Засгийн газраас “Эхний дуудлага худалдааг зeвхeн дээрх шаардлагуудыг хангасан дотоодын vйлдвэрлэгчид дунд зохион байгуулна” гэсэн хариу eгч буй. Хэрэв дуудлага худалдаанд ялж чадаагvй бол тухайн vйлдвэрт нeхeн олговор олгох, ажилчдынх нь ажлын байрыг хадгалах талаар дэмжлэг vзvvлж, хeнгeлeлттэй зээл олгох гэх мэт арга хэмжээ авах гэнэ. Мeн худалдах цэгийг огцом цeeлeхгvй, нэг жил зургаан сарын хугацаанд аажмаар “дасан зохицуулах” байдлаар бууруулах аж.
Архи импортлох зeвшeeрлийг 15 компанид гурван жилийн хугацаатай олгох юм. Тэд тэмдэгтийн хураамжид 50 сая тeгрeг тeлeх учиртай.

35 дvгээр зvйл

Согтууруулах ундаа vйлдвэрлэх, импортлох, худалдах, тvvгээр vйлчлэх тусгай зeвшeeрeл бvхий этгээдэд хориглох зvйл

35.1.1 Эл vйл ажиллагаанд 18 нас хvрээгvй хvн ажиллуулах
35.2.2 21 нас хvрээгvй, эсвэл согтуу хvнд согтууруулах ундаа худалдах, тvvгээр vйлчлэх /Баарнууд согтуу хvнд архи зарвал хууль зeрчсeн болох юм/

36 дугаар зvйл

Согтууруулах ундаа хэрэглэхийг хориглох
36.1.1 Тээврийн хэрэгсэл жолоодож явахдаа
36.1.2 21 нас хvрээгvй
36.2 Согтууруулах ундаа хэтрvvлэн хэрэглэх, бусдыг шахаж согтоох, тvvнчлэн 21 нас хvрээгvй хvнийг уруу татаж согтууруулах ундаа уулгахыг хориглоно. /Эл заалтыг зeрчиж, 21 нас хvрээгvй хvнийг согтоох, бусдыг архиар шахсан бол иргэнийг хeдeлмeрийн хeлсний доод хэмжээг дeрeв дахин, байгууллага, аж ахуйн нэгжийг 20 дахин нэмсэнтэй тэнцvv мeнгeeр торгох юм байна. Энэ нь иргэнийг 500-600 мянга, байгууллагыг 2.1 сая тeгрeгeeр торгоно гэсэн vг. Хариуцлагын эл зарчим бусад заалтыг зeрчсeн тохиолдолд мeн адил vйлчилнэ/
36.3 Согтууруулах ундаагаар шагнаж урамшуулах буюу цалин хeлс орлуулан олгохыг хориглоно.

Зам тээвэр, аялал жуулч­­лалын яамны Далайн захир­гааны удирдлагууд сэтгvvлч­дэд хандлаа. Тэд манай ул­сын далайн тээв­рийн салба­рын єнєєгийн байдал, хєгж­лийн талаар мэдээлсэн юм.

Энэ vеэр Далайн захир­гаа­ны орлогч дарга Б.Ал­тан-Одтой ярилцлаа.
- Монгол Улсын далбааг ашиглуулсныхаа хариуд хэдэн тєгрєг авдаг вэ?
- Манай улс далайд гарц­гvй. Гэсэн ч Олон улсын далайн байгууллагад 1996 онд элсэн орсноор гадаад их далайд гарах боломжтой бол­сон. Далай ашиглах тухай хууль ч баталсан байгаа. Далайд гарах хєлєг онгоцны бvртгэлийг Далайн захиргаа­ны удирдлага дор “Монголын хєлєг онгоцны бvртгэл” хам­тарсан компани Сингапур улсад явуулж байна. 2003 оноос хойш 300 гаруй онгоц бvртгvvлсэн. Одоогийн байд­лаар 231 хєлєг онгоц Улаан­баатар гэсэн бичиглэл хийл­гэн манай далбаатай хєвж яваа. Нэг онгоцонд дунджаар хоёроос гурван мянган ам.дол­лараар єгдєг. Энэ нь даацаасаа хамаараад єєр єєр байдаг л даа. Онгоцондоо бол хатуу хяналт тавьж, гэ­рээ хийдэг. Далбаагаа ашиг­луулсны хєлсний талыг нь Сингапур авдаг. Єн­гєрсєн хугацаанд 1.3 тэрбум тєгрєг тєвлєрсєн байгаа.
- Манай улсын бvртгэл­тэй хєлєг онгоц байдаг уу?
- Одоохондоо манайх хє­лєг онгоц худалдаж авах боломжгvй.
- Далбаагаа тvрээс­лvvлс­­ний хєлсєнд багагvй мєнгєтэй болжээ. Ганц ч гэсэн онгоц авчих боломж байгаагvй гэж vv?
-Онгоц авлаа гэхэд тэнд ажилладаг боловсон хvчин манайд байхгvй. ОХУ-ын Владивосто­кийн Далайн их сургуульд гурван оюутан сургаж байгаа. Мєн Сингапур улсад энэ хичээлийн жилээс эхлэн хоёр оюутан явуула­хаар бол­сон. Таван жилийн дараа онгоцтой, тvvн дээр нь ажил­лах хvнтэй болох байх.
-Сvvлийн vед Монго­лын далбаатай хєлєг он­гоцнууд зєрчил гаргасан тухай мэдээлэл гарах бол­лоо?
-Нэг онгоц Францын ор­чимд ачаа хайгаад явж байс­ныг хvн тээвэр хийж байна гэж саатуулсан юм билээ. Бас энэ намар нэг онгоц манай улсын далбаатай онгоцтой ойролцоо явж байгаад эвдэр­сэн юм билээ. Ачиж явсан бараагаа ойролцоо онгоцон­доо ачуулсан хэрэг. Энэ он­го­цыг туркууд 14 хоног саа­туулж, шалгасан юм байна лээ. Тэр ачаа нь АНУ-аас Ирак руу тээвэрлэсэн110 гаруй танк байсан гэсэн.
-Хууль бус тээвэр гар­вал Монголын талаас зохи­цуулах эрх зvйн орчин бий юу?
-Тухайн улсын хууль хя­налтын байгууллага шалгана. Манайх онгоц эзэмшдэг ком­пани, олон улсын байгуулла­гуудад мэдээллэх vvрэгтэй.
-Хэрвээ манай улсын дал­баатай хєлєг онгоц дээр ноцтой зєрчил гарга­вал Монгол Улсын нэр хvн­дэд халтай. Та бvхэн газар дээр нь очих боломж бий юу?
-Бvртгvvлсэн онгоцдоо маш хатуу хяналт тавьдаг. Хууль бус ажиллагаа явуул­сан л бол бvртгэлээ цуцалдаг. Цаашдаа тэр компани аль ч орны далбааг мандуулах эрхгvй болдог. Гурваас таван удаа жижиг зєрчил гаргавал эрхийг нь хаадаг. Тухайлбал, гэрэл нь асахгvй ч юм уу. Тvvнээс биш эндээс очих эрх зvйн болон мєнгє санхvvгийн боломж байхгvй. АНУ манай улсын Засгийн газар хооронд “Vй олноор хєнєєх зэвсэг, тvvнийг зєєвєрлєх систем, холбогдох материа­лыг да­лайд дэлгэрvvлэхийг хориг­лох талаар хамтран ажиллах заавар” гэж гаргасан. Энэ нь байнгын хороогоор батлагд­вал эндээс далайд очиж ажил­лах боломж бvр­дэнэ.
-БНАСАУ-ын 1000 гаруй онгоц Монголын далбааг ашиг­лаж байгаа тухай ч мэ­дээлэл байна. Ер нь ямар ямар улсын онгоц манай далбааг ашиглах эрхтэй бай­даг вэ?
-Сингапурын 105 онгоц бий. Мєн Хонконг, БНХАУ, Малайз, Индонез гэх мэт ул­с бий. Харин БНАСАУ энэ жаг­саалтад байхгvй.